Stok kârlılığı neden önemli?
Perakende ve toptan ticarette işletmenin parasının büyük kısmı stokta durur. Raflarda bekleyen her ürün; depolama maliyeti, fire, modası geçme ve enflasyonda değer kaybı riski taşır. Stok kârlılığı, bu yatırımın ne kadar hızlı nakde ve kâra dönüştüğünü gösterir. Üç temel ölçüt kullanılır: stok devir hızı, stokta kalma süresi ve GMROI.
Stok devir hızı nasıl hesaplanır?
Stok devir hızı = Satılan malın maliyeti ÷ Ortalama stok
Stokta kalma süresi (gün) = 365 ÷ Stok devir hızı
Örnek: Yıllık SMM 1.800.000 ₺, ortalama stok 450.000 ₺ ise devir hızı 4’tür; stok yılda 4 kez yenilenir ve ürünler ortalama 91 gün depoda kalır.
GMROI nedir?
GMROI (Gross Margin Return on Inventory Investment), stoğa yatırılan her 1 ₺’nin bir dönemde kaç ₺ brüt kâr getirdiğini gösterir. Perakendecilerin hangi ürün grubuna daha fazla raf ve sermaye ayıracağına karar vermesinde kullanılır.
GMROI 1’in altındaysa ürün grubu, stokta tutulma maliyetini bile karşılamıyor olabilir. Perakendede 2–3 ve üzeri iyi kabul edilir.
Sektörlere göre stok devir hızı
| Sektör | Yıllık devir hızı | Stokta kalma |
|---|---|---|
| Market / taze gıda | 12 – 24 | 15 – 30 gün |
| Eczane / kozmetik | 6 – 10 | 36 – 60 gün |
| Giyim | 3 – 5 | 73 – 120 gün |
| Mobilya / beyaz eşya | 2 – 4 | 90 – 180 gün |
| Yedek parça / hırdavat | 2 – 3 | 120 – 180 gün |
Stok kârlılığını artırmanın yolları
- ABC analiziyle cironun %80’ini getiren ürünlere odaklanın; yavaş dönen ürünleri azaltın.
- Uzun süre satılmayan stokları kampanya ile eritin; indirimin marjınıza etkisini kâr marjı hesaplama ile kontrol edin.
- Tedarikçilerle daha sık ve küçük partilerle sipariş anlaşması yapın.
- Satış verisine dayalı minimum-maksimum stok seviyeleri belirleyin.