Satış primi nedir?
Satış primi, çalışanın belirli bir dönemde gerçekleştirdiği satış performansına bağlı olarak sabit maaşına ek olarak ödenen değişken ücrettir. Perakende, otomotiv, emlak, sigorta, ilaç ve saha satış ekiplerinde yaygın olarak kullanılır. Prim sistemleri genellikle iş sözleşmesinde veya şirketin prim yönetmeliğinde tanımlanır.
Prim sistemleri ve hesaplama yöntemleri
1. Sabit oranlı prim
850.000 ₺ satış, %3 prim → 25.500 ₺
2. Hedefi aşan kısma prim
Belirlenen hedefe ulaşılana kadar prim ödenmez; hedefin üzerindeki satışa prim oranı uygulanır.
Hedef 600.000 ₺, satış 850.000 ₺, %3 → 250.000 × 0,03 = 7.500 ₺
3. Kademeli (basamaklı) prim
Satış arttıkça oran yükselir ve her oran yalnızca kendi dilimine uygulanır (gelir vergisi dilimleri gibi).
0–300.000 ₺ %1, 300.000–600.000 ₺ %2, üzeri %3; satış 850.000 ₺:
3.000 + 6.000 + 7.500 = 16.500 ₺
Prim maaşa nasıl yansır? (Vergi ve SGK)
Satış primi ücret niteliğindedir ve ödendiği ayın bordrosuna eklenir. Bu nedenle prim üzerinden %14 SGK işçi payı, %1 işsizlik sigortası, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Primin eklendiği ay kümülatif vergi matrahı yükseldiği için vergi dilimi atlanabilir ve primin net karşılığı beklenenden düşük olabilir. Primli bir ayın net maaşını görmek için brüt maaş ile brüt primi toplayıp net maaş hesaplama aracına girebilirsiniz.
Prim hakkında bilmeniz gerekenler
- Düzenli ödenen primler, kıdem tazminatı hesabında “giydirilmiş ücrete” dahil edilir (son bir yılın ortalaması).
- İş sözleşmesinde tanımlanan prim hakkı işveren tarafından tek taraflı kaldırılamaz.
- Prim hesaplamasında iade ve iptal edilen satışların düşülüp düşülmeyeceği yönetmelikte açıkça belirtilmelidir.
Kademeli prim: satış tutarına göre örnek tablo
Aşağıdaki örnek sistemde ilk 100.000 ₺ satış için %2, 100.000–200.000 ₺ arası için %3, 200.000 ₺ üzeri için %5 prim ödeniyor (her oran yalnızca kendi dilimine uygulanır):
| Aylık satış | Brüt prim | Ortalama prim oranı | Düz %3 sistemle |
|---|---|---|---|
| 80.000 ₺ | 1.600 ₺ | %2,00 | 2.400 ₺ |
| 150.000 ₺ | 3.500 ₺ | %2,33 | 4.500 ₺ |
| 250.000 ₺ | 7.500 ₺ | %3,00 | 7.500 ₺ |
| 400.000 ₺ | 15.000 ₺ | %3,75 | 12.000 ₺ |
Kademeli sistem düşük satışta düz orandan daha az, yüksek satışta daha fazla prim öder; bu nedenle hedefi aşan satışı ödüllendirmek için tercih edilir. Kendi sisteminizi hesaplayıcıya girerek karşılaştırabilirsiniz.
Prim sisteminde nelere dikkat edilmeli?
- Matrah: Prim cirodan mı, tahsil edilen tutardan mı, yoksa kâr üzerinden mi hesaplanıyor? İadeler ve iptaller primden düşülüyor mu?
- Ödeme dönemi: Aylık mı, çeyreklik mi? Ayrılırsanız hak edilmiş prim ödeniyor mu?
- Yazılı olması: Prim sisteminin iş sözleşmesinde veya yazılı bir prim yönetmeliğinde yer alması, olası anlaşmazlıklarda en güçlü dayanaktır.
- Net etkisi: Prim brüt ücrete eklendiği için yüksek primli aylarda gelir vergisi dilimi yükselebilir; net etkiyi net maaş hesaplama aracıyla görebilirsiniz.