Dijital dünyada dosya boyutları Byte ve katlarıyla ölçülür. En küçük birim Bit'tir (0 veya 1 değeri alır). 8 Bit bir araya gelerek 1 Byte oluşturur. Günümüzde kullandığımız belgelerden filmler, oyunlar ve bulut depolama alanlarına kadar her şeyin boyutu bu birimlerle ifade edilir.
Dosya Boyutu Dönüşüm Tablosu
Birim
Kısaltma
Binary (1024)
Ondalık (1000)
Gerçek Byte (Binary)
Bit
b
—
—
0,125 B
Byte
B
8 bit
8 bit
1 B
Kilobyte
KB
1.024 B
1.000 B
1.024 B
Megabyte
MB
1.024 KB
1.000 KB
1.048.576 B
Gigabyte
GB
1.024 MB
1.000 MB
1.073.741.824 B
Terabyte
TB
1.024 GB
1.000 GB
1.099.511.627.776 B
Petabyte
PB
1.024 TB
1.000 TB
1.125.899.906.842.624 B
Exabyte
EB
1.024 PB
1.000 PB
1.152.921.504.606.846.976 B
Binary (1024) ve Ondalık (1000) Sistem Farkı
Dosya boyutu hesaplamada iki farklı sistem vardır. Binary (ikili) sistem, 2'nin kuvvetlerine dayanır ve her birim bir öncekinin 1.024 katıdır. Bilgisayar işletim sistemleri (Windows, macOS, Linux) ve RAM hesaplamalarında bu sistem kullanılır. Ondalık (SI) sistem ise 10'un kuvvetlerine dayanır ve her birim 1.000 katıdır. Sabit disk ve SSD üreticileri bu sistemi kullanır; bu nedenle bir sabit diskin "1 TB" kapasitesi Windows'ta yaklaşık 931 GB olarak görünür.
İnternet Hızı ve Dosya Boyutu: Mbps ile MB/s Farkı
İnternet hız testleri ve modem/router teknik özellikleri Mbps (Megabit per second) cinsinden gösterilir. Dosya boyutları ise MB (Megabyte) cinsinden ifade edilir. Aralarındaki dönüşüm 8 katsayısına dayanır:
İndirme Hızı (MB/sn)= Mbps ÷ 8 İndirme Süresi (sn)= Dosya Boyutu (MB) ÷ İndirme Hızı (MB/sn)
Örnek: 100 Mbps bağlantıda 1 GB film indirme:
MB/sn = 100 ÷ 8 = 12,5 MB/sn
Süre = 1.024 MB ÷ 12,5 = 81,9 sn ≈ 1 dakika 22 saniye
Yaygın Dosya Boyutları Referansı
Günlük hayatta karşılaşılan tipik dosya boyutları:
E-posta (metin): 5–50 KB
Word belgesi: 50–500 KB
JPEG fotoğraf (12 MP): 3–8 MB
MP3 müzik dosyası (3 dk): 3–10 MB
HD film (1080p, 2 saat): 4–8 GB
4K film (2 saat): 20–100 GB
DVD kapasitesi: 4,7 GB (tek taraf)
Blu-ray kapasitesi: 25 GB (tek katman)
Akıllı telefon (128 GB): ~119 GB kullanılabilir (OS sonrası)
Sık Sorulan Sorular
Binary sistemde: 1 GB = 1.024 MB = 1.048.576 KB = 1.073.741.824 Byte. Ondalık sistemde (disk üreticileri): 1 GB = 1.000 MB = 1.000.000 KB. İşletim sistemleri binary sistemi kullandığından, "500 GB SSD" Windows'ta yaklaşık 465 GB olarak görünür.
Binary: 1 TB = 1.024 GB = 1.048.576 MB. Ondalık: 1 TB = 1.000 GB = 1.000.000 MB. Bu yüzden "1 TB" etiketli bir disk, Windows'ta ~931 GB olarak görünür. Fark yaklaşık 93 GB'dir — gizlenmiyor, sadece farklı sistem kullanıyor.
50 Mbps = 50 ÷ 8 = 6,25 MB/sn indirme hızı. 1 GB = 1.024 MB. Süre = 1.024 ÷ 6,25 = 163,8 saniye ≈ 2 dakika 44 saniye. Bu teorik azami hızdır; gerçek indirme süreleri %20–50 daha uzun olabilir.
IEC standardı karışıklığı önlemek için KiB (Kibibyte), MiB (Mebibyte), GiB (Gibibyte) gibi birimleri tanımlamıştır. KiB kesinlikle 1.024 Byte'tır; KB ise kullanıma göre 1.000 veya 1.024 olabilir. Linux ve bazı teknik belgeler KiB/MiB/GiB kullanır; ancak Windows, macOS ve günlük kullanımda KB/MB/GB yaygındır. Araçlarımız binary sistemde 1 KB = 1.024 Byte kabul eder.
Disk üreticileri ondalık sistem (1 GB = 1.000 MB) kullanır. İşletim sistemleri ise binary sistem (1 GB = 1.024 MB) kullanır. Aradaki fark büyüdükçe (TB'de ~93 GB) fark daha belirgin görünür. Ayrıca işletim sistemi, kurtarma bölümü ve sistem dosyaları da ek alan kullanır.